 
   



   
    

     

  



  
   

   

  

      

  
   ,   1932 .,      ,       ,      .            ,    ,      ,       -      ,   1911 .    ,      ,                 ,  ,           . ,           ,   ,     ,      ,      .

      .            ,                 .        ,           -  - .      ,      ,         .

     , .        .                 .         ,       ,       , , ,    ,       . .      ,   ,   ,    ,        .  ,      ,  ,  ,  -     .

          .  .      , . . XIV-XV .,           .  ,     ,   ,  .    ,          ,     ,   ,   ,  ,   ,   ,    ,    .     ,      ,   ,    -  .             , ,        XIV-XV .  ,    , .

   ,    . ,            ,   XIV .              ,    , ,          .   ,   ,  ,    ,   .   XIV-XV ., ,     ,    -, .   ,        ,      . ,         ,       ,          .

, .             .          1980 .     .

 . .  



  

  
               ,              Problemes de la guerre en Grece ancienne. / Sous la dir de J.-P. Vernant, Paris, La Haye, 1968, Problemes de la guerre a Rome. / Sous la dir J.-P. Brisson Paris, La Haye, 1969, Harmand J. La guerre antique, de Sumer a Rome Paris, 1973, Garland Y. La guerre dans l&#x2019;Antiquite. Paris, 1972.


,                 Corvisier A. Armees et societes en Europe de 1494 a 1789. Paris, 1976.


.      ,         ,       ,       ,      ,      ,       , ,   ,    .

,      ,   ,    ,        .          :        ,                       Smail R. . Crusading Warfare. (286). T. V.


.  ,       ,      ,      ,    ,                Chauhac G. de La grande chirurgie. / Ed. E. Nicaise, Paris, 1890. P. 15-16.


,               Monstrelet E. de, Chroniques. / Ed. L. Douet d'Arcq, Paris, 1857. Vol. 1. P. 105, Gay V., Stem H. Glossaire archeologique. (554). Vol. 1. P. 721.


,   ,             Les douze de Robert Valtunn touchant la discipline militaire. Paris, 1555.


.  ,      ,        :  , ,   ,    ,     ,      ,    .       (      ,     ), ,   ,     ,     .



        ? ,  ,    , . .         ?    , . .   , , ,  ? 

 , ,       :          ,            , , ,    .          ,           . 

        ,  .   ,      ,   ,    .      ,  ,   ,  ,  ,             . 



   

 .     

  
   I

 (V-IX .)

  
         IV  VI .        ,           .         ,      .          ,   ,    . , ,    ,      ,    ?



  1.    :  

  
  -,  ,        ,   ,    ,                 Thompson .-. Roman Reformer. (674). P. 97.


.        (De rebus bellicis)     (Romania)  366-375 .    . ,        :          .                 . , , , , , , , ,       , , , , , , ,   ,              . : Courcelle P. Histoire litteraire des grandes invasions germaniques. Paris, 1948 P. 14.


.

                III .,      ,    (limes)     .    IV .      ,   .  ,   (     357 .)   (     366 .)   ,             ,  . ,  407 .    ,       ,               . : Mussel L. Les invasions, les vagues germaniques. Paris, 1965. P. 155.       ,              V .


,      ,   .   413 . ,   376 .      ,     ,    - ,   ,   .  418 .       ,    .  409 .             ,        .            .  429  442 .    ,    .    ,   V .  484 .,     ,      -,    ,      ,          . , , ,   476-493 .  ,    .

      .  533 .      ;        VIII .,     .          , ,   . ,  629 .      .  536  554 .       ,    568 .       .   VI .            ,   ,   , ,       .           ,    XI .        .

,         ,     :       .     .               .             ,   .

        .   ,           ,  :            .          ,    -      ,      ,    ;       ,      (  VI .).         ,         ;     ,     ,    ,                 . :  .   . / . .   , 1996. . 60-61.


.

,          .  324  337 .      ,     .    ,    III .         ,                ,         .                (comitatenses),   ,   (limitanei),    (ripenses)     (castellani)   . ,       ,      ,   ,  ,    -  ,      ,  ,     (scholae),      (palatini).

          .        .    ,       (annonae)  , , ,     ,         .       ,        (fabricae)                40 ,    (fabricenses, barbaricarn),    .


.                         (comes stabuli)   ,        .


.           ,     .         (castella),    .        ,      (   ,  ) , ,      .      (       (capitatio)).  20          (honesta missio),  24          (emerita missio).         ,     ,       , ,        ,      .

            ,    , .     V .     89   , 57    ,      , 46       , 23     24              Notitia dignitatum utriusque imperii. / Hrsg . Seeck. Berlin, 1876.


. ,   , ,   :               ,         (. .   1500 )           Thompson E.-A. A Roman Reformer. (674). P. 105.


.   ,             .      I,    365 .    (Dacia Ripensis):  ,          ,   ,         ,    .     ,          ,  ,           ,                 . : Pigamol A. L'Empire Chretien (325-395). Paris, 1947. P. 173.


.

 ,     ,    .    ,     ,  . ,   ,       , ,     ,     ,                 . : Chastagnol A. Le Bas-Empire. Paris, 1969. P. 284.


.     ,   ,    . ,      - . ,  , ,     III .,  ;       .   ,   ,    ,   ;  ,      ,   ,         .

          .  ,   ,     ,     :

)  ,     ,      ,            ;

)    :    ,     ,            ;       (praebitio tironum),     ,       (aurum tironicum);

)          :     ,     (   ),   ,  . ,         (  ,        ,         ,    ,   , ).

 ,       ;                   , ,   ,     .   ,   ,     .        ,        (Romania)   .

         .     ,      ,   ,    435 266 ,   389 704    ,  45 562   . ,    VI ., ,       645 000 .   ,  ,                   (Notitia dignitatum et administrationum omnium tarn civilium quam militarium in partibus Orientis et Occidentis).  ,       XV  XVI .,         (Codex spirensis) IX .,  ,    ,          (primicerium notariorum)     V .      ,    ,   408 .,   ,   , , ,     ,   423 .           Jones . . . The Later Roman Empire, 284-602, A Social, Economic and Administrative Survey. Oxford, 1964 T. III. P. 347-358, Hoffmann D. Das Spatromische Bewegungsheer. (164).


      ,     :   ,  , -,       ;   ,    .        ,                Loi F., P?ster ., Ganshof F. L. Les destinees de l&#x2019;Empire en Occident de 395 a 768. Paris, 1940. P. 19.


.       600 000 ,   .    0     :  ,       ,        ,  ,    ,     ,             Thompson E.-A. A Roman Reformer. (674). P. 112-113.


.  , ,  ,            ,   .              ( 1).



      186 500  = 30%.

    411 500  = 68%.

    ,    IV .,  , . .  ,   ,                        .    ,       ,    .    ,     541-543 .,    ,      ,     , ,    ,        1936-1938 .             Teall J. L. Barbarians... (176). . 312.


.



   1.       V . (: Notitia dignitatum).       (palatini, mitatenses)   (limitanei) ,    1000        3000    .    (Vexillationes, Auxilla, Pseudo-comitatenses, Alae, Cohortes, Cunel, Milites, Numeri)   500 .

(: Jones . . . The Later Roman Empire, 284-602. / A Social, Economic and Administrative Survey. Oxford, 1964).



  ,           .        ,           .                 ,  ,   .  , ,   ,  ,          ,     ,    .       .    ,       376 .,          .      ,   .         ,          ,                  . :  .  , XXXI, 4.


.   ,         ,  ,      ,     ,       ,   .    ,          ,      ,  ,    ;      ,   ,         .

 ,    ,    :  , ,    ()  357 .,       25 000;  378 .       , ,   ,    ,   18 000 , 10 000    ;  429 .      16 000 ,      ,   ,    .          25 000  30 000    , ,   .  20 ,    ,         25 000 .  ,          10 000  30 000             ,     5000 .


.  , -       ,    ;     ,        ,   ,  , ,  .

,        ,   .                   .         ,         .       -   , ,   .  ,      (      ,              III .   )   .      , ,   .      536 .       ,   .         ,  .   ,     ,   ,         .      .              .  ,     ,   ,   ,      ,        .      ,      ,   : , , , ,   ,     ,                      . Laclance. De mortibus persccutorum. / Ed. J. Moreau, Paris, 1954. Vol. I. P. 88.         ,   ,      .


.

 ,  ,     .  , ,    ,    .               :   ,          14-16 , . .      ,   ,     ;   ,  ,      ,   ,     ,  500 000  600 000 ,              , . .         ,      .

       ,              : ,    407-410 .  , , , ,     60 000 ,    ,       ,   .

        ,   ,   ,     ,   .          ,       ,        .              ,     :         ,     -  ,         (sub spe pacis) (, 537-538 .).       ,                            ,           (.   , .   , .   ).


.  ,    ,       .    ,         ,      .

   ,            .        ,   .  -   :   ,     ;     :   ,    ;     :        ;      :      .   ,           ,      .  ,         ,  ,   ,   .     ,    ,    ,               .  , XXXI, 2,  .  , II, 106, Isidores. Etymologiae, Apolhnans Sidomus. Carmina, V, 5, Epistolae, VIII, 6.


.     ,                 . : Altheim F. Die Krise der alten Welt. Berlin, 1943. S. 110.


,      (furor teutonicus)?  . ,       ,                . : Courcelle P. Op cit P. 14.


,  ,         :    ,       ,       ,  .       .     ,   -  . ,        ,                    Salvien de Marseille CEuvres. / Ed. G. Lagarrigue. Paris, 1975. Vol. II. P. 413-415.


.



  2.       (VI-VII .)

  
  , ,  ,     ,     V .     .  ,   ,      ,      , ,   , ,   ,    ,       ,  ,       :    , , , , , , ,        , ,     .    ,      (   - ,   ,   ,     ,   ),         .  ,  ,  ,         (  ),          (  ).  ,  VI-VII .         :     ,          ,    , ,    .               .

,       ,    ,      ,          ,             ( . Heerkonigtum),     ,     ,                 Wallace-Hadrill J. . Early Germanic Kingship in England and on the Continent. Oxford, 1971. P. 151.


,       ,     ,    :  -         ,       4000 ;    ,      (fisci)  ,    400 . ,   ,                Duby G. Guerriers et paysans. (158) P. 60.


.        ,    VII .   -:  (Bald-Rik: -),  (Rik-hard: -),  (Heri-man:  ),  (Hrot-gar:  ),  (Wile-helm: -),  (Ger-hard:  ),  (Adal-gari:  ),  (Gaire-trudis:  ),  (Macht-hildis:   ),  (Sige-burgis:   ),  (Chlodo-wed, Hlodovicus:  ), - (Chlot-ari:  ),  (Chari-bercht:   ),  (Gund-chramm:  ),  (Chlote-hildis:  ),  (Brune-hildis: -).         ,   :  (guerre),  (garde),  (guet),  (marechal),  (senechal),  (blesser),  (epier),   (fourbir),  (navrer),    (adouber),   (estoc),  (heaume),    (targe),  (gambeson),  (etrier),  (eperon),  (etendard),  (banniere),  (gonfanon).

                .          ,          .        ,       .        ,     ,        ,             .

       ;  ,  ,  ;        .    ,      ;  ,  ,     ;   ,         ;             ;    ,    ,     ;  ,                     ;  ,    ,    ,      ,       ;       ,        ,       .             ,    .

      :

)          . -     ,   , , ,              (360 .).      ,   .     ,        , ,    ,      (magistri equitum et magistri peditum), ,     :        (cedant arma togae)  ,     .           (militia), ,       (militia armata),        (cingulum).     (pax romana),             ;     , , ,    ,   ,        ,     ,     .   ,          ;    (villae),  ,     .             .

)  , ,             .      .        (magister utriusque militiae),     .  ,       , , ,   ,      .       , , , .  ,      (, , , ),       ,      (comites civitatum),      ,     (duces provinciarum),     ,       .          ,     .      ,      (donativum)   .   ,           ;  ,         ,        (hospitalitas)    . ,          .              . Anonymus Valesianus. // Ammianus Marcellinus / Ed. et trad. J. . Rolfe. London, Cambridge, Mass., 1939. T. III. P. 560.         ,   .


                 ,      .

 ,            ,   ,         . , ,  ,        ,   ,   , ,  ,            Tessier G. 25 decembre le bapteme de Clovis. Paris, 1964. P. 257.


,        .

    ,        ,    ,     (erogatores annonae, dispen-satores annonae, annonarii).    , , :  . ,    ,       ,    II         (507 .).   VII-VIII .                  (clusae, clusurae Italiae).  ,           ;  sculca,   ,       ,      .

             :    ,                  ,      (Lex Wisigithorum).


,          (expeditio),       .      ,    . ,  21   (643 .) : ,       ,   20     .      ,        (585 .):       ,  ,   ,              .  . / . . . . , ., 1987. . 124.


.      51     (688-694 .):    (gesith),    ,    ,    120     ; ,    ,  60 ;    (ceorl)  30 .

         .  ,          ,       ?   ,   ,        ,    ?      ,  ,    ?

  ,          .          .         .              ,    ,   (Barbari),  (capillati),    ,     . ,     .         .       ,     ().   ,      .            ;        ;     , ,          .

-,     :              ;                           .       :     ,     ,     -,  ,   ,     .

             (567-586 .),      587 .,       (Liber judiciorum, 654 .),    ,   ,        . ,         V .   (Gotus)   (miles)  ,     II,   VI .,     ,   ,  .       ,     (672-680 .)           ,    .

      .      -    , , ,            : -      ,      .

, ,    ,             ,  ,   VIII .,   ,                 Rasi . Exercitus italicus (173).


.

   ,         .  ,  ,        .   ,       ,    .          ,    -  .    IV     ,                ;    .        : 1  673 .         -  ,  ,  ,    ,            ,  ;  ,     ,    .     ,    ,    ,         ,   (ex jussione domini nostri Aistulfi regis)           Ibid. . 75.


.

 ,         .   ,                  ,         -              .  . / . . . . , ., 1987. . 137.


.       :     ,  ,   ?                 .  . / . . . . , ., 1987. . 214.


  ,           .         ,    :      (750 .)   ,  ,            (   , , , ;    , , ;        )           Beyerle F. Leges Langobardorum 643-866. Gottingen, 1962. S. 360.


.

,        ,    (lidi),               ZoIIner E. Geschichte der Franken. Munchen, 1970. S. 115.


.

  (servi, mancipia),   ,  ,    .            (servi ministeriales sive expeditionales).             (680-687 .):    ,   ,   ,   ,                           ,   50 .


      ,     ,    ,    ,   ,      , , ,              IX, 2, 9.


.  ,         .  (678-702 .)          .  VII .        ,              Thompson .-A. The Goths in Spain. Oxford, 1969. P. 318.


.         ,               Paule Diacre. Historia Langobardorum. I, 13.


.

   ,       .        , , , ,             .  . / . . . . , ., 1987. . 137.


.                     .  . / . . . . , ., 1987. . 137.


.  V .,       ,         (servi dominici, compulsores)   .       ,       -       .           (prepositi exercitus),      10, 100, 200, 500  1000  ,     .  VII .  ,   thiufadus, ,    ,   (millenarius),    (  thius  ), . .            Claude D. Millenarius und thiuphadus. //ZSSRG, Germ. Abt. 1971. N. 88. S. 181-190.


.

,    .  ,  -   ,        ,     : , , , .       :     ,           ,   ,        ,        <...>.          ,   , , , , , -,      ,    ,    ,      ,                 The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar. / Ed. et trad. J. M. Wallace, Hadrill, London, Paris, New York, 1960. P. 65.


.

  ,       .        (robustiores),    (populus minus, inferiores, pauperes).    ,      . ,   ,     ,       (       )     (seniores Gothorum), ,      ,      ,        VII  ,  ,     (primates),    ,    ,      ,                     D. Abadal 1 de Vmyals R. A propos du legs visigothique en Espagne. // Caratteri del secolo VII in Occidente. Spoleto, 1958. T. II. P. 541-585.


.            (gardingi),       (buccellarn), ,     ,                     (saiones),       ,    .      ,     ,    ,  ,     ,         .      (faramanni),   (fara),    (castrum, castellum)  -      ,     (arimanni),   VIII     ,   ,               Toubert P. La liberte personelle au haut Moyen Age et le probleme des anmanni II. MA. 1967. N 73. P. 127-144.


.

                    (hlafaeten),      (hlaford  ,   )   ,    ,     ,        .

 ,        (antrustions)  (  trust        ,  (adjutonum),            ,      (satellites),   (sicarii),   (pueri),    (viri fortes),   (amici),   (hctores)).         (scara, scariti),     ,    ,    (exercitus)     (pagenses),     .      (leude),         .       ,        ,        ,           ,       , ,        ,   ,     ,              The Fourth Book of the cronicle of Fredegar... P. 47, 73.


.



  3.      (VIII-IX .)

  
   VII .           ,    ,      .     ,   II ,     ,      (687 .).         , , ,            .

    .           II  714 .        .        (  )     ,      ,    (716 .),    ,   ( 21  717 .).

              .

  ,  III     ,      28        ,    ,    ,    ,         .        ,  745 .         ,        ,   767 .     ,       ,   ,  ,  ,   ,    . ,     ,      ,    749 .                   Ibid. P. 102.


       ,     ,  757-758 .           Ibid. P. 108.




            . ,    ,   ,     . ,   790,   792 .       (Annales regni Francorum) :         (iter exercitale)           Annales regni Francorum. / Hrsg. von G. H. Pertz und F. Kurze, Hannover, 1895 S 87, 92.


.   ,    ,     ,   , ,              ,                   . Capitulana regnum Francorum. / Hrsg. von A. Boretius und V Krause Hannover, 1883 und 1897, 2 Bd. 807 (I, 134-135), 808 (I, 136-138), 811 (1, 166-167), 825 (I, 324-325), 846 (II, 65-68), 866 (II, 94-96).


.

        :    ,           ,       ,  ,        ,   ,       ,    .          , ,   ,         . . ,     ,   ,   ,       ,          ,      ,   .

   ,     .  ,         ,   ,     ,     .     ,        ,     . ,        ;     ,    ,   ,  ;        ,      ,         ;     ,     ,          ;           :   ,  ,      ,       ,   ,   . ,          ,    .

                 :    ,   ,          ,        ,        .  ,      ,     ,        ,       .

 ,             VIII-IX . ,  ,   :     ,   ,     (bannum),  ,  ,       ,      ;                   ,    .      (lantweri)      ,    .

              ,          .    806 .    :      ,   ,  ,     , , , ,   ,         .  ,  807 . ,      (.  . .)     .        ,   .        ,   .       ,      .     ,      ,       ,       .   ,    ,      .  ,        ,   ,  () ,     <...>.           5            Ibid. Bdl. S. 134.


.    (aidants)   (partants), ,  ,   ,                     I ( 825 .).

 ,  ,      829 .,       ,     ,      ,    . . , .   .    ,                  ,      5000           Delbruck H. Geschichte der Knegswesen (3), Lot F. Art militaire (6), Ganshof F. L. L'armee sous les Carolingiens (159).


. . .    :      2500  3000     6000  10 000 .             ,                    Verbruggen J. F. L'armee et la strategie de Charlemagne (177).


. . . ,     ,    .      ,                  Werner . F. Heeresorganisation und Knegsfuhrung (214).


.     , ,       ,   .      (regna),   ,        200  (palatia), 600  (fisci), 500  (abbates) (200        )  189  (civitates)   , 140      (castra).   1500  ,     ;  ,        700  (pagi), 500    . ,      5000   .  ,      50 ,   ,    ,   35 000.       ,      : 100 ,  200 , 500  ,   ,  1000    (vassi dominici),  1800 .  ,         20 ,    ,   36 000  . ,   20    a priori  ;  ,            30 ,      ;          .  ,   . . ,  800-840- .      35 000   ,      ,  , ,   100 000 .          ,   796 .  ,       ,   , ,  15-20  .

 , . .     ,        ,      .    ,    ,    ,                   .   (terrible Imperium),            (Recueil des historiens des Gaules et de la France. Vol. VI. P. 395).


    ,      ,        ,        .  ,  . .  , ,   ,   IX .      ,    ,       ,     ,  ,      .

          ,      .  , ,     ,  .   ,          .         (heribannum); , ,  805 .      ,    (, , , , ),   6 ,        60 ;  ,     3 ,  30 ,  ,     2 ,  10            Capitularia regnum Francorum. Vol. I. P. 125.


.              ,    .        (carnaticus),    ,   ,           (hostilense  hostilium).

   ,       ,   ,  ,    ,    :   ,      ,     2/3       .    , ,  ,  806 .,  ,      ,    ,   ,    ,     .    ,        ,  ,      .

        ,   ,       .   ,     .     790 .     :    (, ,   ,   )      (missi)    ;           ,   ,  ;        ,      , ,      ,     12 .

  ,   ,          ,     . ,     ,  ,        778 .,   , , , ,     .   ,       ,          .

     ,    .               (marcae).        (warda, wacta),    .             ,  ,   ,      scarae (  . Schar   ),     excariti   scariti homines. 

   ,       VIII .       .   ,      (814-840 .)        ;    ;     (limes danicus).    827  829 .,          (826-827 .)    ,    ,    .  ,     ,    ,     ,    .

  840- .      ,               (   ).

   ,  ,  .                 . ,     ,    ,  ,   :       ,       ,     ;    878 .    -  (     Danelaw)   911 .    ,  ,   ,     .       ,       .

         :  ,      ,    ,  ,  ,      ; ,             .              Abbon de Saint-Germain-des-Pres. Le siege de Paris par les Normands Poeme du IX siecle. / Ed. et trad. H. Waquet, Paris, 1942.


,    ,   ,         .       :   ,                &#x2019; D&#x2019;Haenens A. Les invasions normandes (156).


,  ,   ,     ,      ,       ,       .        :               Bloch M. La societe feodale (99). Vol. I. P. 47.


,          ,  ,    ,      ,    . ,           ,           .       ,   .

    ,   840-865 ., ,  ,   .      ,     . ,  ,             ,   .       .  ,   ,           .       , ,  ,   .                   (,     ),   ,        .         .

  ,        ,       .        879-887 .,    ,  ,         .       ,  ,      I (846 .)   II (    866 .,    871 .),         (  885 .),        .

                 ,    ,   ,      (Francia occidentalis),        (Francia media),      (proceres),       . ,          ,      ,     .





   II

  ( X   XII .)

  
      840 .       :         ;   - ,     ,           .        ,            .     ,    887-888 .       .            .



  1.  

  
        955 .      ,       ( XI .),  ,    ,          .   ,    ,        ;    :     ,             .    ,    ,      ,      .     ,   ,      .

    ,         . ,  - .     ,  ,   ,     , ,  ,   ,      ,     , , ,    ,     ,        .   ,   ,    ,   ,     .              , ,      ,     ,     .      , , , ,   ,          .   ,                Richer. Histoire de France (888-995). / Ed. et trad. R. Latouche, Paris, 1937. Vol. II. P. 180.


,         ,    .

              ,     .    ,     X .,       (milites peditesque),  ,    (miles),   ,   .           (ordo equestris)     (ordo militarise).      ,   (milites)     ,      .     ,      (nobiles),   ,           ,            .

                         , ,   ,    .        ,   ,  (imbelle, inerme vulgus),       (pugnatores).         , ,     ,  ,    ,                 .

,       .       ,    ,      ,   ,            .  ,     ,      ,                  .   (  ,  )  .

    ;     ,    ;       ,    ,       . ,       ,   ,  ,     ,        , .

,             ,        :     ,     , , ,    ,      .

  ;      ,    .



  2.   

  
  .      :     ; ,     ;    ,                   Saint Bernard. ., 363     ,  VII         (. .        .)    ,  ,  ,    (Map G. De Nugis curiahum. / Ed. M. R. James, Oxford, 1914. P. 225).


.

                         ,   . ,     :    :        (bella civilia)   ,        ,   ,       ,        ,     ,        , ,     .        ,  ,      ,            ,   .      , ,   ,  II,  II   IV,   .

         ,   ,  .  ,  ,   ,    VIII .   ,  ,     ,   . ,           ,   .    VI (886-912 .)      ;      ,            (895 .).     ,       .          .    899  955 .  33 .     ,   .

               Fasoh G. Le incursioni ungare in Europa nel secolo X. Firenze, 1945, Fasoh G. Points de vue sur les invasions hongroises en Europe au X siecle. // Cahiers de Civilisations medievale. 1959. N. 2. P. 17-35, .  D'Haenens A. Les incursions hongroises dans l&#x2019;espace beige. // Cahiers de Civilisations medievale. 1961. N. 4. P. 423-440.


,   .     ,   .      ( . hadnagy;  . dux)      .       (princeps),   (  ).         ,    .  ,  ,   ,        .    (hui, hui,               Liulprandde Cremone. Antapodosis. / Hrsg. E. Dummler, Hannover, 1877.


)   .    .   XII .  ,  ,        , :    ,       ,                 Otton von Freismg. Chronica. / Hrsg. A. Schmidt und F. J. Schmale, Berlin, 1965. S. 192.


. ,      .     ,     :  ,   ,         ;      ,      .       .      ,    .          ;          .    ,   ,       .       :           ,   ,        .

  (Chronica Hungarorum)    :     ,      ,        ;     30 857  <...>, . .  216 000   108 ,      2000            Thwroczj de. Chronica Hungarorum. Frankfurt, 1600. Bd. II. S. 7.


.  ,  ,   ,       ,       . ,   ,       ,  ,       ;       ,                  Torok G. Die Bewohner von Halimba im 10 und 11 Jahrhundert. // Archaeologica Hunganca, 1962. N. 39.


.

       ;      ,        ,   . ,           ,        ,        ,     937-938 .

        .         ,    .    VI:       .   ,    899-900 .   .      , ,  ,       .       .     -    .  ,   ,   ,     Chronicon Ebes pengense,               ,  -  .

    ,   .  ,   ,              .      .   ,  .      ,   .      :     915 .,  -    926 .     I (911-918 .)        .    I  (919-936 .)    ,       ,                  Sander . Die Heeresorganisation Heinrichs I (208).


.             ,            ,       ,                            . :  .  . / . . , ., 1975. . 146.


.        ,     ,     ,    ,             (legio Mesaburiorum).     ,  I ,    ,     ;       (milites armati),     .         .    ,        ,       .     :   ;  I         (   15  933 .).

 955 .   I,  ,    .   ,    (8 ).     ,     .         ,    ,     .        .         , , ,   ,    ,   .  , 9    .              .      8   (legiones).            (acies).         ,       ,  ,  .   .     ,      .   :     ,   1030 .                  Leyser . The Battle at the Lech (67), Id. Henry. I and the Beginnings of the Saxon Empire, (201).


.

  (expeditio italica),       (expeditio ultra Alpes, trans Alpes)    1135 .   (expeditio romana),     . ,        .    ,         ,           .   ,    , ,  .         ,      ;       ,        .   ,    ,     ,      ,      ,    .         936 .      1137 .     ,       IV  1076-1077 .,     .  ,       ,    ,     -  -.           ,          ,   .  ,     ,     .         :  ,      ,     ,     .       ,             .          .     ,   ,     ,   ,   ,      ,              Otton von Freising. Chronica. S. 304.


.       ,    ,        .

  ,    ,  ,   ,    ,       .      ,   ,            .         (clamor patriae). ,       (desertores militiae),   , ,      XI .,       .     ,   ,    .             .     IV   ,     ,    ,                 Lamperl von Hersfeld. Annales. / Hrsg. A. Schmidt und W. D. Fritz, Berlin, s. d.


.   , ,  ,      ,       ,       (Ritterstand).        .

         ,  .           :    (milites electi),    (milites armati)     (milites loricati),     ,   ;      :   (clipeati milites),   (scutiferi, scutarii, armigeri).       ( . Heerschild)  ,   .

        ,      (palatini milites, privati milites).        (, , ,   ).             .          ,        .    1124 .       V:       ,                  Ekkehardt von Aura. Chronica. / Hrsg. F. J. Schmale und I. Schmale-Ott, Darmstadt, 1972. S. 368.


.    ,     ( ). ,          300      .         : ,   ,       -, ,     40   (scutati)      20   .

        : Indiculus loricatorum    ,   981 .  II   .         ,          .        ,   ,  ,     ,      ,  ,          .   47   ,   ,       (mittere)   (ducere)    : , -,  ,    100 ,    2 0,    10.       2080.     ,  ,      ,   ,    1822  ,     1200 .  ,  ,   ,     .     (milites aulici)  II,        ,      ,  (       ,     ),  (pagi), ; ,   ,    ,   .        6000,   1400   , 900   , 1100   , 800    ,   , 1500   .   II      (regnum Italiae),      ,  ,   ,     ,   .   981 .            .    ,     II 13  982 .         .      . ,           :    ,   ,    ,               Werner . F. Heeresorganisation und Knegsfuhrung, (214).


.

        ,      (beneficia),          (labor militaris);     ,     ( . ministeriales;  . chevaliers-serfs;  . Dienstleute).       II.         ,           .    ,   ,        .

  ,    ,    :    - ,  ,   ,     ,          ,       ;          - ,        ,  .           ,       ,    ,     5 .        10   40    ,      ,   , 4   24       .  ,     ,              .     ,       :    . ,   5 ,     ,   ( . herstura;  . Heersteuer),      .                              . : Frauenholz . von. Entwicklungsgeschichte des deutsche Heerwesens (110) Bd. I. S. 248-253.


.

         ,  ,                             ,      ,  968 . ,   ,   -    -  --,   ,           .


.        ,         (solidarii, stipendarii milites, conducti milites)                 (Gelduni).


.            .

  XI .  ,   ,    IV    ,      .      I     V       1124 .

       .     :  III  11 ,        (991 .),   IV  13       (1063 .).     ;          :       .

      ,   ,    ,       :    (regnum)      . ,       ,    (Burgmannen,  castellorum custodes),     ,   .    Burgward,   ,      ,       .

   (regnum Langobardorum, regnum italicum)  ,          .  IX .        .       .             ,  .      , , -   ,     .

 ,       888  915 .,          ,   .  ,        ,        .    X . , ,   ,   1014 .        .      ,  ,  .        ,         ,   ,         (incastellamento).       ,             ;   ,  ,   ,     (tuitio)  , . .    .   X .        ;      , ,    (,   )   ,    .             ,                ,        .  I          3-4   ,    ;  II      ,   ;  III        , ,   .

 1000 .      :          , , , ,   .              .            (rocca)   (castello),    (masnata) ,     .  ,          (pedites, homines, habitatores),       (defensio patriae)    .    ,  -   ,    .        ,       (primi milites,  milites majores),    , ,      ;     (secundi milites,  milites minores),      (vavassores)         (vavassini)     .       ,  ,   ,       .      XI .   ,     . ...    ,               . : Tabacco G. II regno italico, (212).


.

       ,       (militia regni).   ,        ,          .



  3.  

  
      ,               .         .         ,  ,    :      ,   , ,  ,   ( ),  ,   ;    ,    .  ,    ,          ,     ,    ,  , ,    .

  ,       (1180-1223 .)       ,       .        VI  (1108-1137 .).       I (1060-1108 .)        ,      (dux exercitus)    (defensor regni).   16 ,         1097 .      ,     .  1098 .      , ,   .  1101  1102 .              .    1102 .,     ,        II,   .  1103 .    :    --     ,       .        (1105 .),    1107 .,     ,   -.  1108 .     ,    ,  -.    , 3 ,       -.

     :        ,      I.  1109 .    ,     II,  ,  IV,  ,  II,  ,  II,  ,       .    III,  ,   VI        ,  --.      I,   ,    .    -       .   1109 .   ,     .         1113 .

          :  1109 .   -';  1111 .      ,       ;  1112 .      , ,  ,       .  ,       ,   .        (1112 .).

  ,      ?          1115 .:   --  -'.          VI;    ,   ,        .

 1116 .     I.             V     VII.     ,    ,     .   ,   (, , ',  , , --) ,  ,     20  1119 .,   VI   .          .      VI         .      ,          ,    , , , , , , , , -; , , , , , ,       .     ,     .   1120 .      ,   ,  ,     .       ,          .

      :  1122 .  VI         , , ;  1124 .          -;  1126 .     ,  1127-1128 .     ,  1137 .         VII.

         ( 1128 .     ;  1130 .   ;  1132 .    ;  1133 .  ;  1135 .     ---,       VI).

 ,            ( 40 000 . ),     ,  ,      ,  ,     ,    ,    VI,     ,   ,      .

           ,    IX .      .

     .    888  920 .     ,      ,        .    , , ,            .    ,     ,    ,    ,              Dhondtj. Etudes sur la naissance des principautes terntonales en France. Bruges, 1948. P. 254.    . : Lemarignier J.-F. La France medievale, institutions et societe. Paris, 1970. P. 109-125.


.      ,        ,       .

   ,   940  970 ., ,    (pagus),       ( ),     :    , , , .     :   900 .   ,    ,  12 ,   975 .     150                Lewis A. R. Development of Southern French and Catalan Society, (200).


.

,    975 .,  ,      ,     .          ,    , . .,  ,   . ,    ,        ,      ;        ,         ,      .

        .   , ,    ,      .       ,    ,     --.

        .          .         , - ,    ,    ,      ,   .

   ,   ,    .      .                   Boutruche R. Seigneurie et feodalite, (102). Vol. II. P. 39.


.

,   ,    ,  ,       (castella, munitiones, castra).              -      40 ,  ,       30            Fournier G. Le chateau dans la France medievale, (788).


.             ,       ,     ,   ,         .  ,  ,          ,  -  .      1-1,5 ,     ,     , ,  (haia, plessis).       ,   , ,        .       , ,       ,        ,  ,     . ,   ,   ,  , ,  :       . ,             Venance Fortunat. Opera Poetica Livre III, chant XII.


.

 X-XI .    ,    (motta, agger, dunio)      .   : 30      10   ,   5-6 .         60   , 20     10 .      7  30      ?  3    .     ,     .        :           <...> ,  ,   ,    ;           ;                  ;    ,   , ;  ,  ,     ,   ,   ,          , ,          ,            ,      ,    , ,    ,                 La Kontiere .-., Contamine Ph., Delort R., Rouche M. L&#x2019;Europe au Moyen Age Documents exphques. Vol. II. Fin IX siecle  fin XIII siecle. Paris, 1969. P. 152.


.      ,    (, ,  );        ,  ,       .

        .

)     ,   ,   ;    ,     .      -: ,      ,           ;          ,     .       1111  1112 . ,       XII .                  Fournier G. Le chateau du Puiset, (789).


.

)         :  ,      (,       );  ,   ,    ,  , ,    ;     ,            , , , .

)        (  , , ),         ,       ,                  .      ,  ,    (mandamentum, salvamentum, potestas, districtus, territoruim).

)                , ,   ,      ,  .    3      39   XI .;    9    IX .  26    XI .;    X .     ,  11   1050 .  62   1100 .;    8   1000 .   21  34  1050 .;        12  1035 .  20  1100 .     XII .    6000 .   20 .         ,   , ,     , ,   ,  1000 .   16 ,    1050 .   .   ,    ,        ,         ,      .    ,     ,        ,             ,   12x20  (. . 240 . ),    40 ,  ,    -     28  ;  20        (13 ,   7          ,   ,        )           Fixoi . Les fortifications de terre... (784).


.

     ,  ,  4-     (Consuetudines et Justicie)    1091 .,      .   :           ,  ,         ,       ,        .         ,        ,            ,                   HaskinsC . Norman Institutions. Cambridge, Mass. 1918. P. 281-284.


.

)    ,      (   ,       XI . ),     ,        .    ,       (    ,   ); ,      , ,  994 .,      , ,  1000 .     ---  .     -       .

 ,        ,          .   ,            ,        ,         ,      .

      .         .    ,             . ,   ,      ?      .  ,    , ,    ,    .              (arma militaria),      , , , . , ,  ,    ,    .

   XI .  ,  ,  ,       ,   ,    ,  .      1050 .,    ,  ,    .

       ,    ,    (militare obsequium)   ,  , .    ,   1025-1030 . ,  ,         ,  ,           , , ,           (. .    ),       (gaitagium),     (burgus) .    (  ,      )        ,   .     ,              (     )                        Cartulaire de la Trinite de Vendome. / Ed. C. Metais. Paris, 1893. Vol. I. P. 6-8.


.   XII      , ,  VI  1124 ,     V,        ,       ,             ,         VI      ,       ,  ,   ,  ,   ,  ,   ,   ,     ( . acies,  . . echelles)     ,   , ,   ,    -,      ,  , ,  ,  ,   ,  ,    .          .         ,                Suger. Vie de Louis VI le Gros. / Ed. et trad. H. Waquet. Paris, 1929. P. 218-230.


.

,  ,   ,               ,       ,   XII   I      ,        (auxihum)               20   1113        ,  ,  ,  ,   I ,   -        ,         ,     ,         40                 ,       .              (proelium),     .    ,      ,  50-60     ,    ,                  Navel . L&#x2019;enquete de 1133... (270).


.

 ,          .             ,      .        ,     ,     ,  .

    1124 . ,  ,     ,   .  ,     .  ,      ,        .       ,      ,         .           (proelium generale)       (pro defensione regni et principis).  ,    ,            ,       .                    (balfart).    (Landesbanwehr),       (Landwere),      .

     ,  ,      XII .    ,    10  1103 .  ,  ,   I .             ,     ,      ,   ,  .  ,      ,    ,    ,         .        ,  , ,     ,     ,      ,         .            ;    40  (      )    1000  (equites)   (milites),         ,   I,          .  ,        3000     ,         ,     .    ,   ,                ,        .  ,     ,  I       ,          .

           .         I     ,             ,       ,       20 ,  980         I.         .          500       ,          - ( I       .  . .).

       I      ,           500                Vercauteren F. Actes des comtes de Flandre, 1071-1128. Bruxelles, 1938.  . Bouiruche R. Seigneurie et feodalite (102). Vol. II. P. 412-414.


.



  4. 

  
       ,   ,         ,      ,           .

       VIII     (757-796 .),        (rex totius Anglorum patriae),       .     ,    (802-839 .)         ,   ,    .        ,   (871-899 .),   ,    (  886 .)   -   ,       .         ,    .     (899-924 .)   (924-939 .)        ,     .   ,           ,    ,    ,  .           .

   ,           VIII-IX .          (folc) :  ,      (expeditio et pontis arcisque construction).  , ,      :   (hide),   (carruca)                (terra unius familiae)   ,          (Hufe).


,      ,         ,   (burns, boroughs),     .        :           Wat's Dyke,        .

     .          ,           ,    .              .     .

          (fyrd)        ,  ,   (shire),  ,  .       ,                .  ,       ,           (1042-1066 .):      - ,       ,    ,  ,    4    .     ,             La Ronciere . ., Contamine Ph., Delorl ft, Rouche M. L&#x2019;Europe au Moyen Age. Vol. II. P. 50-51.


.         (ceorls, geburs),  ,   ,   (thegns,  thanes)     ,    ,   ,    ,      .           20 000   ,       (radcnihts, radmanni)   ,    .

               ( -     : , , ,   ), ,    300       60 -  , , ,     .

     ,                ,    991         ,   ,        , , ,         (fyrdwite).

 IX              ,      (hired-men, lithsmen, butsecarls)      (housecarls),    1018    ,    .

      , ,  ,     (,    25  1066       20   ). ,   ,     ,      ,   ,               ,   ,    1050        (  ,   )           HollisterC. W. Anglo-Saxon Military Institutions... (192).


.

   1066  (7 ),                    Beeler J. H. Warfare in England... (25).


,           .  ,  ,   --  1047 .     ,           .            ...


   .     .          -    "":
http://www.litres.ru/?lfrom=15465955

